Hook
Tháng 7 năm 2025, giữa lúc thị trường crypto đang chao đảo bởi những tin tức về stablecoin và quy định, Circle – nhà phát hành USDC – bất ngờ tuyên bố hoàn tất thương vụ mua lại danh mục gồm gần 680 nhóm bằng sáng chế (patent family) thuộc sở hữu của IBM. Một con số khổng lồ, nhưng điều khiến tôi dừng lại không phải là số lượng, mà là bối cảnh: cùng thời điểm đó, dữ liệu từ Visa cho thấy khối lượng giao dịch điều chỉnh của USDC trong tháng 6 đạt 1,79 nghìn tỷ USD, tăng 63% so với tháng trước, và chiếm tới 70% tổng khối lượng stablecoin đo lường được qua mạng lưới Visa. Sóng vỗ, ai đứng vững? Circle đang đặt cược vào hai thứ: bằng sáng chế và tốc độ tăng trưởng thực tế.
Context
Hãy nhìn lại bức tranh stablecoin cuối năm 2025. USDT của Tether vẫn dẫn đầu về vốn hóa thị trường, nhưng USDC đã chiếm lĩnh mảng thanh toán xuyên biên giới và giao dịch tổ chức. Tại sao? Bởi Circle đã ký kết hàng loạt thỏa thuận với các ngân hàng lớn như BNY Mellon, Standard Chartered, và Visa. Nhưng ẩn sâu bên dưới những hợp tác này, Circle luôn thiếu một thứ: một bức tường thành pháp lý để bảo vệ công nghệ kết nối blockchain với hệ thống tài chính truyền thống. Đó là lý do thương vụ mua lại IBM đáng chú ý hơn bất kỳ thông báo tăng trưởng nào. Không chỉ là con số, mà là chiến lược định vị tương lai.
Core: Phân tích công nghệ – bằng sáng chế nào đáng giá?
Điều đầu tiên tôi muốn xác nhận: bộ bằng sáng chế này không phải là một "thuật giả kim" biến thanh toán phi tập trung thành cỗ máy in tiền. Nhưng nó có thứ quan trọng hơn: tính kết nối. Từ tài liệu công bố, ba bằng sáng chế cụ thể đã được hé lộ: - US11599858B2: Chuyển tài sản trên chuỗi + thanh toán ngoài chuỗi. - US11676117B2: Mạng lưới xác thực tuân thủ (AML/KYC/sanction) hỗ trợ ISO 20022. - US20220172198A1: Thanh toán thẻ song song với blockchain.
Ba bằng sáng chế này không phải là phát minh đột phá về blockchain thuần túy. Thực tế, IBM đã có chúng từ lâu. Nhưng đối với Circle, việc sở hữu độc quyền những giải pháp "nối" blockchain với hệ thống tài chính cũ – như SWIFT, ACH, hoặc mạng lưới thẻ – là một lợi thế cạnh tranh không thể đong đếm bằng nguồn vốn. Hãy hình dung: bất kỳ ai muốn xây dựng một stablebond cạnh tranh với USDC nhưng vẫn phải đáp ứng yêu cầu của các ngân hàng đều phải đi qua "cổng" của Circle, hoặc đối mặt với nguy cơ vi phạm bằng sáng chế.
Tuy nhiên, tôi muốn nói rõ: bằng sáng chế không phải là rào chắn tuyệt đối. Như Clear Street đã chỉ ra, việc có một portfolio bằng sáng chế lớn giúp Circle có được "đòn bẩy" trong đàm phán và kiện tụng, nhưng không ngăn cản các đối thủ khác tạo ra những giải pháp thay thế triệt để khác. Ví dụ, nếu Tether xây dựng hệ thống của mình hoàn toàn trên một mạng lưới phi tập trung khác, không tương tác với các chuẩn ISO 20022, thì các bằng sáng chế này trở nên vô dụng.
Một góc nhìn ít ai thấy: Không chỉ là công nghệ, mà là quan hệ khách hàng
Trong giới phân tích, chúng tôi thường nói đùa: "Bằng sáng chế là vũ khí hạt nhân, nhưng chiến trường thực sự là danh sách khách hàng." Khi Circle mua lại danh mục từ IBM, họ không chỉ mua những tờ giấy, mà còn mua tiếp cận với hệ sinh thái khách hàng doanh nghiệp khổng lồ của IBM. Các tổ chức tài chính từng làm việc với IBM về blockchain (như JPMorgan, HSBC, hoặc các ngân hàng trung ương) giờ đây sẽ có lý do để hợp tác sâu hơn với Circle, bởi chính Circle nắm giữ "chìa khóa" giải quyết bài toán kết nối. Điều này giải thích tại sao chỉ vài tuần sau công bố, Standard Chartered đã tuyên bố tích hợp USDC cho thanh toán xuyên biên giới của mình.
Contrarian: Mặt trái của bức tường thành pháp lý
Rất nhiều người ca ngợi thương vụ này như một bước tiến vĩ đại, nhưng tôi lại thấy một vài rủi ro mà ít ai nói tới: 1. Rủi ro pháp lý chéo: Chính Circle sở hữu bằng sáng chế về "xác thực tuân thủ" – điều này có nghĩa nếu Mỹ hoặc EU mở rộng lệnh trừng phạt, Circle sẽ phải thực thi trên USDC, khiến stablecoin này không thể là "tiền tệ trung lập" như một số người hy vọng. Trái lại, USDT có thể lách động thái này nhờ không có bộ máy tuân thủ rõ ràng. 2. Bằng sáng chế có thể là "thùng rác": IBM đã có hàng nghìn bằng sáng chế blockchain, nhưng chất lượng không đồng đều. Circle chỉ hé lộ ba cái tên, còn 677 còn lại là gì? Một số có thể là công nghệ lỗi thời (filed từ 2018) hoặc quá hẹp bị vô hiệu hóa khi ra tòa. Chưa có bất kỳ xác nhận nào từ USPTO về việc chuyển nhượng hoàn tất (theo mục 13 của bài báo gốc, Circle từ chối tiết lộ số đơn cụ thể). Điều đó tạo ra một khoảng không tin cậy. 3. Sự trỗi dậy của OUSD: Bài báo gốc có nhắc đến một đối thủ mới tên OUSD (Open Standard Dollar) – một stablecoin tuân thủ mở, sử dụng hoàn toàn hợp đồng thông minh mà không dựa vào hệ thống ngân hàng truyền thống. OUSD có thể tránh hoàn toàn các bằng sáng chế của Circle. Nếu OUSD chiếm được lòng tin của cộng đồng crypto, bức tường thành của Circle chỉ là tưởng tượng.
Takeaway: Câu chuyện tiếp theo là gì?
Sóng vỗ, ai đứng vững? Circle đang chơi ván cờ dài hạn: xây dựng một hệ sinh thái thanh toán hợp pháp, nơi USDC là chuẩn mực cho các ngân hàng. Thành công của họ không phụ thuộc vào số lượng bằng sáng chế, mà vào khả năng biến chúng thành đòn bẩy để ký kết thêm nhiều thỏa thuận tương tự Standard Chartered. Nhưng tôi vẫn tự hỏi: Liệu một bức tường thành pháp lý có thể bảo vệ một thành phố khi cư dân bắt đầu di cư sang những vùng đất mới? Hay như chúng ta đã thấy trong lịch sử, những kẻ tiên phong thường bị chính công nghệ của mình vượt qua.
Hãy theo dõi con số khối lượng giao dịch điều chỉnh của Visa trong quý tiếp theo. Nếu nó tăng gấp đôi – đó là bằng chứng cho thấy bức tường thành hoạt động. Còn nếu nó chững lại và OUSD xuất hiện, thì Circle sẽ phải đối mặt với một cơn sóng khác.
