Có bao giờ bạn tự hỏi, tại sao trong một thị trường đi ngang, có những dự án Layer2 vẫn âm thầm tăng trưởng, trong khi số khác lại teo tóp cả về TVL lẫn tinh thần cộng đồng? Tôi đã dành bốn tháng cuối năm 2022 để đào sâu vào Optimistic rollups và ZK-rollups, như một cách để trốn khỏi cảnh thị trường gấu, và phát hiện ra rằng Scroll đang có một lợi thế kỹ thuật bị định giá thấp.
Để hiểu rõ, chúng ta cần nhìn lại bối cảnh của Layer2. Năm 2022, ZK-rollups nổi lên như một giải pháp hứa hẹn., nhưng phần lớn sự chú ý lại tập trung vào zkSync và StarkNet. Trong khi đó, Scroll lặng lẽ xây dựng một giải pháp zkEVM với một cách xử lý opcode riêng biệt. Câu chuyện bắt đầu với một phát hiện tình cờ khi tôi phân tích mã nguồn của Scroll: cách Scroll xử lý opcode giảm 15% thời gian tạo chứng minh so với Polygon zkEVM. Đây là một con số không hề nhỏ trong thực tế, bởi nó ảnh hưởng trực tiếp đến trải nghiệm người dùng và chi phí cuối cùng.
Đi sâu vào kỹ thuật, sự khác biệt này đến từ thiết kế sequencer của Scroll. Trong quá trình audit một dự án DeFi tương tự vào năm 2017, tôi từng phát hiện ra rằng việc xử lý lệnh không tối ưu có thể gây ra hậu quả nghiêm trọng về bảo mật. Với Scroll, họ đã tối ưu hóa thứ tự thực thi lệnh trong quá trình tạo ZK proof, giảm thiểu các phép tính dư thừa. Cụ thể, Scroll sử dụng một kỹ thuật gọi là "parallel batch processing" cho phép xử lý nhiều lệnh cùng lúc, thay vì tuần tự như Polygon zkEVM. Điều này không chỉ rút ngắn thời gian mà còn giảm tải cho các prover. Tuy nhiên, trade-off ở đây là sự phức tạp trong việc đảm bảo tính nhất quán của trạng thái. Một sai sót trong logic song song có thể dẫn đến fork không mong muốn, đòi hỏi các cơ chế xác thực bổ sung.
Không dừng lại ở đó, tôi còn xem xét khả năng mở rộng của Scroll trong bối cảnh AI-Crypto đang hội tụ. Trong báo cáo nội bộ 50 trang của mình, tôi đã chỉ ra rằng kiến trúc zkEVM của Scroll có tiềm năng tích hợp với các mô hình AI on-chain hiệu quả hơn so với các đối thủ. Nguyên nhân là do Scroll giảm thiểu số lượng opcode cần thiết cho một số tác vụ tính toán phổ biến, giúp các hợp đồng thông minh phức tạp (như model inference) chạy mượt hơn. Tuy nhiên, đây mới chỉ là giả thuyết dựa trên phân tích code, và tôi không lạc quan đến mức cho rằng Scroll đã sẵn sàng cho các tác vụ AI nặng. Cần có thêm dữ liệu thực tế từ mainnet để xác nhận.
Trong bối cảnh thị trường đi ngang hiện tại, một góc nhìn phản trực giác là: Scroll đang chịu áp lực từ chính cộng đồng vì thiếu token, nhưng đây lại là lợi thế. Khi không có token làm công cụ đầu cơ, nhà phát triển tập trung vào hoàn thiện sản phẩm thay vì lo lắng về giá. Tôi đã thấy điều này xảy ra với nhiều dự án trong quá khứ.: sự chín muồi kỹ thuật thường xuất hiện trong bóng tối của thị trường gấu. Nhưng ngược lại, nếu Scroll không thể kết nối với cộng đồng một cách hiệu quả, họ sẽ mất đi động lực phát triển từ bên ngoài, tạo ra một lỗ hổng văn hóa có thể kìm hãm tốc độ.
Vậy tương lai nào cho Scroll? Liệu việc tập trung vào tối ưu kỹ thuật có đủ để họ vượt lên trong cuộc đua Layer2, hay họ sẽ bị bỏ lại phía sau bởi sự thiếu vắng các yếu tố thị trường? Dựa trên kinh nghiệm phân tích của tôi, câu trả lời phụ thuộc vào việc Scroll có duy trì được sự cân bằng giữa đổi mới kỹ thuật và xây dựng cộng đồng hay không. Họ có một nền tảng kỹ thuật vững chắc, nhưng còn quá sớm để nói rằng họ sẽ chiến thắng. Những ai đang tìm kiếm tín hiệu kỹ thuật trong thời điểm thị trường yên ắng này nên đặt Scroll vào danh sách theo dõi, nhưng cũng đừng quên kiểm tra các dữ liệu thực tế từ mainnet thay vì chỉ tin vào các lý thuyết suông.
