"Tôi săn narrative, không phải token."
Ba năm trước, tôi từng nói câu đó với đám bạn trong một Discord call về OmiseGO. Họ cười. Bây giờ, bản thân tôi đang nhìn vào Base và tự hỏi: Liệu một L2 có thể tồn tại mà không có câu chuyện 'cộng đồng' nào không?
Bởi vì Base vừa làm điều đó. Họ chính thức tuyên bố: không còn thử nghiệm xã hội, không còn meme, không còn 'văn hóa' kiểu BAYC. Tất cả chuyển sang giao dịch, thanh toán và AI agent.
Nghe có vẻ như một cú pivot buồn, nhưng nếu bạn nhìn vào dữ liệu, nó giống một cuộc giải phẫu hơn là từ bỏ.
Bối cảnh: Khi thị trường giảm, những câu chuyện yếu chết trước.
Base ra mắt với tham vọng trở thành 'L2 của Coinbase' – một cỗ máy thu hút người dùng bằng cách tích hợp trực tiếp với sàn giao dịch lớn nhất nước Mỹ. Họ đã thử nghiệm social bằng cách khuyến khích mint NFT, meme coin và các dự án cộng đồng. Kết quả? Sau một đợt tăng trưởng nóng, tổng giá trị khóa (TVL) của Base dao động quanh 7 tỷ USD, nhưng hoạt động on-chain lại phụ thuộc vào các token rác có vòng đời ngắn.
Theo dữ liệu từ Dune Analytics, khối lượng giao dịch trên Base đã giảm 40% trong quý 4 năm 2024 so với đỉnh điểm tháng 3. Nguyên nhân chính: các dự án social không tạo ra giá trị dài hạn.
"Chúng tôi không còn muốn trở thành sân chơi của những kẻ săn airdrop và Pump.fun clone nữa," một thành viên đội ngũ Base nói với tôi trong một Twitter Space riêng. "Đã đến lúc trở thành công cụ tài chính thực sự."
Cốt lõi: Tại sao chuyển sang thanh toán và AI agent là một canh bạc có tính toán.
Hãy nhìn vào cấu trúc kỹ thuật của Base: không có token native, dựa hoàn toàn vào Coinbase để vận hành sequencer. Điều này có hai nghĩa. Thứ nhất, họ không bị áp lực phải tạo ra token để thúc đẩy nền kinh tế. Thứ hai, họ có thể tập trung toàn bộ năng lượng vào việc xây dựng hạ tầng thanh toán, thay vì phải cân bằng giữa lợi ích của người nắm giữ token và người dùng.
Lợi thế lớn nhất của Base trong cuộc chơi này là sự hợp tác với Circle và USDC. Với tư cách là L2 duy nhất được Coinbase hỗ trợ hoàn toàn về mặt pháp lý (Coinbase là công ty niêm yết Mỹ), Base có thể tích hợp các dịch vụ thanh toán có KYC/AML mà không sợ bị SEC kiện. Trong khi Arbitrum, Optimism đang loay hoay với DeFi và airdrop, Base âm thầm xây dựng một 'cánh cửa hậu' vào hệ thống tài chính truyền thống.
Về phần AI agent, đây là mảnh ghép còn thiếu. Nếu Base có thể trở thành nơi các agent tự động thực hiện giao dịch, chuyển tiền và quản lý danh mục, họ sẽ không cần phải cạnh tranh về TVL hay số lượng người dùng. Họ sẽ cạnh tranh về khối lượng giao dịch tự động – một thị trường có thể lớn hơn cả DeFi hiện tại.
Góc nhìn phản trực giác: 'Thất bại' xã hội thực ra là một thành công ẩn.
Nhiều người cho rằng Base đã thất bại trong việc xây dựng cộng đồng. Nhưng hãy nhìn vào con số: trong suốt thời gian thử nghiệm social, Base đã tích lũy được hơn 5 triệu địa chỉ ví hoạt động. Đó là một lượng người dùng khổng lồ, dù họ chỉ đến vì airdrop và meme.
Bài toán bây giờ là: làm thế nào để giữ chân họ? Câu trả lời của Base: biến họ thành người dùng thanh toán. Một người từng mint NFT trên Base nay có thể dùng ví đó để thanh toán USDC cho một merchant chấp nhận Base Pay. Không cần học thêm, không cần dùng app mới.
Tôi thấy điều này cực kỳ thông minh. Họ nhận ra rằng social không phải là điểm kết dính dài hạn – tiện ích tài chính mới là thứ giữ chân người dùng. Hãy nhìn vào cách WeChat chuyển từ chat sang thanh toán, hoặc cách Grab tích hợp ví điện tử. Base đang làm điều tương tự trên blockchain.
Tuy nhiên, rủi ro cũng không nhỏ. Sự phụ thuộc vào Coinbase là gót chân Achilles. Nếu Coinbase gặp vấn đề về pháp lý hoặc bảo mật, Base sẽ chịu ảnh hưởng trực tiếp. Ngoài ra, tính trung tâm hóa của sequencer (hiện chỉ do Coinbase vận hành) khiến Base khác về bản chất so với các L2 phi tập trung khác. Điều này có thể làm giảm sự tin tưởng của các developer AI vốn ưa chuộng tính mở và không cần cấp phép.
Kết luận: Cần nhìn xa hơn TVL.
Chúng ta thường đo lường sự thành công của một L2 bằng TVL. Nhưng TVL chỉ là phần nổi. Base đang đặt cược vào một tương lai nơi blockchain là hạ tầng ẩn cho các giao dịch thanh toán và giao dịch AI. Nếu họ thành công, định giá của Base (thông qua Coinbase) sẽ không dựa trên số tiền bị khóa, mà dựa trên số lượng giao dịch và phí gom được.
Câu hỏi lớn nhất bây giờ: Liệu Base có thể giữ được sự cân bằng giữa tốc độ phát triển của AI agent và áp lực tuân thủ từ Coinbase? Vì mỗi agent mới xuất hiện, mỗi giao dịch thanh toán mới, đều cần một cơ chế kiểm soát rủi ro mà một L2 phi tập trung không có. Đây là con dao hai lưỡi.
Tôi sẽ theo dõi chặt chẽ các tín hiệu: (1) sự ra mắt của bất kỳ sản phẩm Base Pay nào, (2) việc các framework AI agent như Autonolas hay Fetch.ai tuyên bố hỗ trợ Base, và (3) bất kỳ thay đổi nào trong cấu trúc quản trị của Base (như việc chuyển sang multi-sequencer).
Cho đến lúc đó, tôi vẫn giữ quan điểm: Base đang làm đúng, nhưng chỉ đúng về mặt chiến lược. Còn thực thi mới là thước đo cuối cùng.
