Hook: Đã đến lúc xóa bỏ một đặc quyền mà giới phát triển từng coi là thiêng liêng. Ngày hôm qua, NEAR Foundation thông báo cộng đồng đã bỏ phiếu thông qua đề xuất HSP-027, chính thức loại bỏ cơ chế hoàn tiền 30% phí thực thi cho developer, chuyển toàn bộ số tiền đó vào module đốt. Quyết định này có hiệu lực từ tháng 8/2026. Hãy nhìn vào bức tranh tổng thể: không phải một fix kỹ thuật, mà là một điều chỉnh chiến lược vĩ mô nhằm tái định hình dòng chảy thanh khoản trên chuỗi NEAR. Khi thanh khoản toàn cầu co lại, các blockchain cần có mô hình thu hút vốn rõ ràng hơn. NEAR đang đặt cược vào kể chuyện giảm phát, và tôi tin rằng đó là nước cờ đúng.
Context: Để hiểu được ý nghĩa thực sự, cần quay lại năm 2020, khi NEAR ra mắt với một lợi thế khác biệt: 30% phí giao dịch được trả lại cho nhà phát triển smart contract. Đây là động lực mạnh mẽ để thu hút các dApp, biến NEAR thành "thiên đường" cho những ai muốn xây dựng mà không lo chi phí vận hành. Nhưng cơ chế này cũng làm phức tạp hóa mô hình token. Nhà đầu tư tổ chức khó định giá NEAR vì một phần giá trị bị rò rỉ ra ngoài hệ thống. Trong bối cảnh thị trường tăng trưởng, việc "giữ tiền" cho developer có thể chấp nhận được. Tuy nhiên, khi áp lực lạm phát toàn cầu buộc Fed phải thắt chặt, dòng vốn rẻ biến mất, thì mỗi đồng token bị pha loãng đều là một mối nguy. NEAR không đơn độc: Ethereum đã đốt phí cơ bản từ EIP-1559, Solana cũng đốt 50% phí. Bây giờ, NEAR gia nhập câu lạc bộ "burn to earn". Sự thay đổi này là tất yếu khi thị trường trưởng thành.
Core: Hãy đi vào con số. Trước đây, mỗi giao dịch thành công trên NEAR tạo ra một khoản phí thực thi, trong đó 30% được ghi có vào hợp đồng thông minh gọi giao dịch (tức developer), 70% còn lại vào quỹ đốt. Sau HSP-027, toàn bộ 100% phí thực thi đều bị đốt. Điều này có nghĩa là nguồn cung NEAR sẽ giảm nhanh hơn đáng kể nếu hoạt động mạng duy trì hoặc tăng trưởng. Dựa trên dữ liệu từ tháng 1/2025, phí thực thi trung bình hàng ngày là 12.000 NEAR. Với tỷ lệ đốt mới, lượng NEAR bị đốt mỗi ngày sẽ tăng từ 8.400 lên 12.000, tương đương mức tăng 43%. Nếu network hoạt động gấp đôi hôm nay, lượng đốt hàng ngày có thể vượt 24.000 NEAR — đủ để bù đắp phần lớn lượng phát hành từ phần thưởng khối (khoảng 30.000 NEAR/ngày). Kịch bản đó đưa NEAR đến gần trạng thái lạm phát ròng bằng 0, thậm chí giảm phát. Đây không phải là một thay đổi kỹ thuật nhỏ: nó thay đổi hoàn toàn cấu trúc cung-cầu. Từ góc nhìn của một fund manager, tôi coi đây là tín hiệu mạnh mẽ cho thấy ban lãnh đạo NEAR đang lắng nghe thị trường chứ không chỉ cộng đồng developer. Trong 5 năm qua, tôi đã chứng kiến nhiều dự án chết vì tokenomic quá phức tạp; NEAR đang đơn giản hóa và trở nên dễ hiểu hơn với nhà đầu tư tổ chức.
Contrarian: Nhưng hãy dừng lại một chút. Liệu việc loại bỏ ưu đãi cho developer có thực sự là tín hiệu tốt? Đa số bình luận đều cho rằng đây là một bước đi đúng đắn, tập trung vào holder. Tôi cho rằng có một điểm mù. Chính xác, holder được lợi, nhưng developer là động cơ tăng trưởng dài hạn của bất kỳ L1 nào. Nếu không có đủ ứng dụng, network sẽ chết, và việc đốt token trở nên vô nghĩa. NEAR từng tự hào là "blockchain cho developer". Giờ đây, lợi thế đó biến mất. Các team nhỏ, những người dựa vào hoàn tiền để duy trì máy chủ, sẽ phải tìm nguồn thu khác hoặc rời đi. Tuy nhiên, tôi cũng nhận ra rằng NEAR ecosystem fund có thể tái phân bổ nguồn lực từ việc trợ cấp gas sang các grant tập trung hơn vào sản phẩm có traction. Đây là một sự thanh lọc cần thiết. Các developer giỏi sẽ thích ứng; những kẻ cơ hội sẽ biến mất. Rủi ro thực sự không nằm ở việc mất vài trăm dApp nhỏ, mà nằm ở tốc độ mà NEAR có thể thông báo và triển khai các chương trình thay thế. Nếu họ chậm chân, một làn sóng chuyển dịch sang Solana hay Base sẽ xảy ra.
Takeaway: Quyết định này không chỉ là một bản nâng cấp giao thức; nó là một tuyên bố về định hướng. NEAR đã chọn đứng về phía holder, tin tưởng rằng sự khan hiếm sẽ thu hút vốn và từ đó thu hút cả developer. Trong một thế giới nơi thanh khoản ngày càng đắt đỏ, đây là một canh bạc đáng giá. Câu hỏi đặt ra: liệu một mạng lưới thiếu vắng các ưu đãi trực tiếp có thể duy trì được sức hấp dẫn với những người xây dựng sáng tạo nhất, hay sẽ bị lu mờ bởi các đối thủ vẫn còn "đốt tiền" để lôi kéo? Hãy nhìn vào quý 4/2026 để có câu trả lời.
