DeepSeek và Tencent lặng lẽ bước vào 'thế giới vật lý': Đằng sau chiến lược đầu tư vào Unitree có ý nghĩa gì?

Có một chi tiết trong bản công bố chiến lược đầu tư của Unitree Technology mà hầu hết mọi người có thể bỏ qua: Bên cạnh các nhà đầu tư tài chính thông thường, còn có hai cái tên đặc biệt là DeepSeek (Hàng Châu DeepSeek) và công ty con của Tencent là Thượng Hải Qishan Investment. Khi một công ty AI cơ sở hạ tầng, một gã khổng lồ Internet và một doanh nghiệp robot hàng đầu cùng xuất hiện trong một sự kiện định hướng vốn, câu chuyện phía sau chắc chắn không chỉ là một khoản đầu tư. Điều này khiến tôi nhớ đến khoảnh khắc năm 2017 tôi đọc whitepaper của Ethereum, cũng có một loại cảm giác bừng tỉnh này: ranh giới giữa công nghệ kỹ thuật số và thế giới vật lý đang bắt đầu tan vỡ. Căn cứ theo công bố chính thức của Unitree, công ty này được xếp vào loại "doanh nghiệp lớn hoặc công ty con có quan hệ hợp tác chiến lược với bên phát hành hoặc có tầm nhìn hợp tác lâu dài". Đồng thời, Tập đoàn Dầu khí Trung Quốc, Công ty Đầu tư Công nghiệp Điện lực Phương Nam và Thiên Ấp Tư bản cũng tham gia. Một danh sách nhà đầu tư có bối cảnh khác biệt như vậy, nhưng lại cùng xuất hiện, đằng sau đó ẩn chứa một sự sắp xếp mang tính công nghiệp. Nhìn từ góc độ kỹ thuật, khoản đầu tư chiến lược này trước tiên xác nhận một lộ trình: AI hiện thân (Embodied AI) đã trở thành điểm giao thoa cốt lõi của ngành công nghiệp AI. Điểm mạnh của DeepSeek nằm ở việc tối ưu hóa quá trình huấn luyện và suy luận của mô hình ngôn ngữ lớn, trong khi thế mạnh của Unitree nằm ở khả năng kiểm soát vận động và tích hợp phần cứng của robot. Sự kết hợp giữa hai bên chỉ về một hướng: mô hình VLA (Vision-Language-Action), tức là dùng mô hình ngôn ngữ lớn làm "bộ não" của robot, hiện thực hóa việc ánh xạ từ đầu cuối từ chỉ dẫn ngôn ngữ tự nhiên sang hành động vật lý. Lộ trình này đang là đỉnh cao kỹ thuật trong lĩnh vực robot hình người toàn cầu. Hợp tác giữa Figure AI và OpenAI, cũng như sự chuyển giao công nghệ FSD của Tesla Optimus, đều đang xác minh phương hướng này. Nhưng điều khiến tôi thực sự cảm thấy có giá trị không phải là bản thân công nghệ, mà là sự lựa chọn ngầm trong cơ chế vận hành vốn. Chiến lược đầu tư tượng trưng cho một mô hình phân công công nghiệp mới: DeepSeek không cần tự mình làm robot, Unitree cũng không cần bắt đầu từ con số không để huấn luyện mô hình lớn. Cả hai bên xây dựng mối liên kết kỹ thuật thông qua mối quan hệ vốn, về bản chất là công nhận mô hình phân công "thân robot + khả năng AI". Thực tế, tôi từng chứng kiến những thất bại do "mô hình đóng" gây ra. Khi các công ty cố gắng nắm giữ toàn bộ chuỗi ngành, kết quả thường là cả hai bên đều không thể chuyên sâu. Kiểu hợp tác xuyên biên giới như hiện tại, ngược lại, có thể tạo ra hiệu ứng cộng hưởng. Nhìn từ góc độ thương mại hóa, giá trị của đợt định hướng chiến lược này không nằm ở quy mô huy động vốn, mà nằm ở sự tối ưu hóa cơ cấu cổ đông: DeepSeek mang đến trí tuệ, Tencent mang đến kênh phân phối và hệ sinh thái, còn các doanh nghiệp trung ương mở ra cánh cửa cho các kịch bản ứng dụng công nghiệp. Có thể thấy rõ hơn điều này từ các trường hợp cụ thể. Lấy Tập đoàn Dầu khí Trung Quốc và Tập đoàn Điện lực Phương Nam làm ví dụ, kịch bản kiểm tra đường ống và trạm biến áp gần như được thiết kế riêng cho robot bốn chân hoặc robot hình người. Những nơi này vốn dựa vào việc kiểm tra thủ công, môi trường làm việc nguy hiểm và cường độ lao động lớn. Sau khi vốn của doanh nghiệp trung ương tham gia, điều này thường có nghĩa là có khả năng đi kèm với "cam kết ưu tiên mua sắm" hoặc "ý định cùng nghiên cứu phát triển". Theo xu hướng đánh giá doanh nghiệp nhà nước những năm gần đây, việc bố trí các ngành công nghiệp chiến lược mới nổi đã trở thành một chỉ tiêu quan trọng. Đây là một tín hiệu mang tính chính sách rõ ràng. Nhưng cần phải nhìn nhận một cách tỉnh táo một vấn đề: sự khác biệt thực sự trong lĩnh vực robot hình người cuối cùng nằm ở việc ai có thể giành được nhiều dự án triển khai hơn trước. Trong cuộc cạnh tranh về trí tuệ AI và tài nguyên phần cứng, việc có chiến lược gia nhập sẽ rút ngắn đáng kể thời gian xác minh thị trường. Theo quan sát của tôi, so với Figure AI cùng kỳ, sức mạnh lớn nhất của Unitree nằm ở chi phí: sản phẩm G1 có giá 99.000 nhân dân tệ, chỉ bằng khoảng 1/10 đến 1/20 so với đối thủ cạnh tranh cùng cấp. Nếu có thể tận dụng khả năng suy luận hiệu quả của DeepSeek để triển khai mô hình AI trên thiết bị đầu cuối, thì lợi thế về chi phí này có thể được chuyển hóa thành lợi thế về trí tuệ. Xét cho cùng, sự kết hợp giữa năng lực AI và chi phí là công thức chiến thắng trong cuộc cạnh tranh thương mại hóa. Tuy nhiên, có một điểm mù mà mọi người có thể đã bỏ qua: liệu khoản đầu tư này có thực sự mang lại dữ liệu và kịch bản mà DeepSeek cần nhất hay không? Việc huấn luyện một mô hình AI hiện thân cần một lượng lớn dữ liệu hoạt động trong môi trường vật lý thực tế, đây chính là nút thắt lớn nhất của ngành hiện nay. Thông qua việc nắm giữ cổ phần, DeepSeek có thể có được quyền truy cập vào dữ liệu vận hành thực tế của robot Unitree, từ đó tạo ra vòng lặp dữ liệu mà các công ty mô hình thuần túy khó có được. Về mặt này, OpenAI hợp tác với Figure cũng có cùng logic như vậy. Quay trở lại câu hỏi mà chúng ta quan tâm nhất: khoản đầu tư này rốt cuộc có ý nghĩa gì đối với cạnh tranh trong tương lai? Tôi cho rằng có thể dự đoán một kịch bản khá rõ ràng. Trong vòng 6 tháng tới, rất có thể chúng ta sẽ thấy sự xuất hiện của thế hệ robot hình người mới của Unitree được trang bị mô hình DeepSeek. Trong vòng 12-18 tháng, ngành công nghiệp robot hình người sẽ phát triển từ "tác chiến đơn lẻ" thành "liên minh AI + phần cứng". Trong vòng 24-36 tháng, cục diện toàn cầu rất có thể sẽ hình thành các trận chiến liên minh giữa OpenAI-Figure, Tesla và DeepSeek-Unitree. Điều này cũng có nghĩa là cuộc cạnh tranh giữa Trung Quốc và Mỹ trong lĩnh vực robot hình người sẽ không còn là trò chơi giữa các công ty đơn lẻ, mà là sự cạnh tranh mang tính hệ thống giữa các liên minh chuỗi công nghiệp. Cuối cùng, tôi muốn nói một suy nghĩ có phần hơi khác biệt. Mọi người thường chú ý đến việc ai thắng trong cuộc cạnh tranh, nhưng tôi lại quan tâm nhiều hơn đến việc công nghệ có thể mang lại sự thay đổi gì cho con người. Khi robot hình người có thể đảm nhận những công việc nguy hiểm và nhàm chán trong các trạm kiểm tra dầu khí và trạm biến áp điện, đây không chỉ là sự thay thế con người, mà còn là sự giải phóng con người khỏi môi trường làm việc rủi ro. Có lẽ, đây mới là điều mà vốn và công nghệ nên theo đuổi. Câu hỏi còn lại là: sau khi mô hình AI bước vào thế giới vật lý, chúng ta đã sẵn sàng đối mặt với những thách thức an toàn và đạo đức đi kèm chưa? Trong thế giới kỹ thuật số, một mô hình mắc lỗi ảo giác chỉ là nói sai, nhưng trong thế giới vật lý, một robot mắc lỗi ảo giác có thể gây ra tổn hại về thể chất. Đây là vấn đề mà cả ngành cần phải cùng nhau đối mặt, cũng là vấn đề chúng ta không thể tránh né trong quá trình tiến tới "thế giới vật lý".